Harold Hamersma: De man achter de cijfers op je wijnfles

Je staat in de supermarkt, ziet een schapkaartje met “8.5” of “9” erop, en de fles belandt in je mandje. Die cijfers sturen jaarlijks miljoenen wijnkeuzes in Nederland. Maar wie zet ze er eigenlijk op?

Harold Hamersma, wijnrecensent en autodidact. Deze 70-jarige Amsterdammer heeft vier decennia stilletjes bepaald hoe Nederland wijn drinkt. In Sparks by VinoVonk gaat Jeroen met hem in gesprek: een intiem en soms ongezouten onderhoud dat zijn opmerkelijke invloed én enkele fascinerende tegenstrijdigheden in zijn aanpak blootlegt.

Van box tot bijbel

Hamersma’s wijnreis begon niet in Franse châteaux of Italiaanse wijngaarden, maar met kartonnen boksen uit de Albert Heijn van jaren 70 Amsterdam. Opgegroeid in de arbeidersbuurt De Pijp, letterlijk “onder de rook van de Heineken-brouwerij” zoals hij zelf zegt, was zijn eerste wijn een budgetmerk genaamd Pinar.

“Vijftig jaar geleden drank ik wijn uit dozen,” lacht hij in het interview. “Nu rent de hele wereld erachteraan.”

Wat begon als tienerrebellatie tegen zijn vaders bierkratenfestijnen groeide uit tot iets veel groters. Op zijn 13e kocht Hamersma zijn eerste schrijfmachine van geld dat hij verdiende met kranten inzamelen; hij woog 65 kilo, de machine woog 65 kilo, en het kostte 65 gulden. Zijn passie voor schrijven en wijn voegden zich uiteindelijk samen tot een carrière die miljoenen Nederlandse wijnkopers zou beïnvloeden.

Hamersma heeft nooit formele opleiding in de wijnkunde gevolgd. Hij is volledig autodidact, heeft expertise opgebouwd door vier decennia intensief proeven en studeren. Zijn database bevat nu 50.000 tot 60.000 wijnen; het meest uitgebreide wijnrepertoire van Nederland, één fles tegelijk opgebouwd.

Het scoresysteem: slim, maar onvolledig

Hamersma’s methodologie spreekt voor zich. Wijnen worden beoordeeld op kleur, geur, smaak en afdronk, daarna vergeleken in hun prijscategorie. Een albariño van 15 euro weegt af tegen andere albariño’s van 15 euro, niet tegen 30-euroflessen. Dat is eerlijk.

Toch zit er een olifant in de proefruimte. Gevraagd naar lagere scores, is Hamersma verfrissend eerlijk: “Waarom zou je een wijn kopen die ik een 3 geef? Ik heb mijn handen vol met het schrijven over heerlijke wijnen.”

Dat is een oprecht antwoord dat zowel sterkte als beperking onthult. Terwijl zijn alleen-positieve aanpak consumenten aanmoedigt en benaderbaar maakt, krijg je aanbevelingen in plaats van waarschuwingen. Er is geen kritische tegenhanger; je vindt bij Hamersma niet welke wijnen je moet vermijden. Of dat wijncritiek is of wijnpropaganda hangt af van wat je zoekt.

Wel raakt hij zijn doelgroep perfect. Feit: slechts 3 procent van de Nederlandse wijnkopers koopt flessen boven de 10 euro. Hamersma kent zijn markt.

Minder drinken, maar beter; eindelijk

Het interview wordt bijzonder interessant bij de bespreking van trends. “We drinken minder wijn in Nederland, maar van betere kwaliteit,” stelt Hamersma, en eerlijk gezegd: het werd tijd.

Er speelt ook een groter verschuiving; een terugkeer naar Europese wijnen uit Duitsland, Spanje en Italië. Hamersma schrijft dit deels toe aan milieubewustzijn (kortere transportafstanden) en deels aan economisch protectionisme. Het automatisch grijpen naar New World-wijnen verdwijnt.

Over alcoholvrije wijn? Hamersma spreekt zich uit. Hoewel hij technische verbeteringen erkent, vooral in bruisende en witte categorieën, geeft hij toe: “Ik maak niet juichend omhoog van een ‘wauw.’” Hij toont veel meer enthousiasme voor alternatieven als Sparkling Tea Company; iets dat niet probeert wijn na te bootsen maar iets echt anders en aangenaam creëert.

Zijn persoonlijke drinkgewoonten spiegelen moderne matigheid; drie alcoholvrije dagen per week, slechts drie glazen op drinkdagen. “We worden ouder,” verklaart hij nuchter. “Je hebt meer tijd nodig om het fysiek te verwerken. Ik wil niet ‘s nachts zweten of slecht slapen.”

Bekijk het volledige interview

Het volledige gesprek biedt veel meer; van Hamersma’s briljante buurtsysteem voor wijnuitwisseling (hij stuurt buren sms’jes wanneer geopende flessen beschikbaar zijn) tot zijn herinneringen aan Hubrecht Duijker, de schrijver die zijn wijnobsessie inspireerde. Je hoort ook zijn gedachten over de vreselijk slecht ontworpen bocksbeutel (past niet in wijnrekken, valt omlaag en breekt alles eronder) en waarom hij soms wijnen naar supermarkten terugbrengt met notitjes “check je hele batch.”

Het Hamersma-effect

Je kunt je afvragen of het publiceren van alleen positieve beoordelingen het hele doel van wijncritiek dient; ik stel dat zeker ter discussie. Maar er valt niet te discussiëren over Hamersma’s impact op de Nederlandse wijnculuur. Zijn missie was nooit sommeliers imponeren of vakbladen bedienen. Het was alledaagse mensen helpen betere wijn te drinken zonder intimidatie of pretentie.

Dat doel heeft hij opmerkelijk bereikt. Of zijn aanpak de toekomst van wijncritiek vertegenwoordigt of een uniek Nederlands fenomeen is, blijft open. Die cijfers op de supermarktschappen gaan voorlopig nergens naartoe.

Het volledige interview biedt meer: Hamersma’s buurtsysteem voor wijnuitwisseling, zijn herinneringen aan Hubrecht Duijker, zijn gedachten over de bocksbeutel en waarom hij soms wijnen naar supermarkten terugbrengt met notitjes “check je hele batch.”