Begrip
Crayères
Antieke krijtgroeves onder Reims en Épernay, sinds Romeinse tijd uitgehakt en vanaf 18e eeuw gebruikt als wijnkelders. UNESCO-werelderfgoed sinds 2015.
Wat het zijn
Crayères zijn antieke krijtgroeves onder de bodem van Reims en (in mindere mate) Épernay. Diepe verticale putten waarvan de wanden zijn uitgehakt tot kelderkamers met meters hoge gewelven. Het krijt zelf is ongeveer 80 miljoen jaar oud (Campaniaan, Boven-Krijt). De crayères worden vandaag gebruikt door de Champagne-huizen voor gistgisting en lange rijping.
Hoe ze ontstonden
De Romeinen begonnen al in de eerste eeuw na Christus krijt te delven onder Durocortorum, hun nederzetting op de plek van het huidige Reims. Krijt was bouwmateriaal voor stadsmuren en woningen. Tussen 280 en 320 na Christus werd de exploitatie systematischer. De kalkindustrie bleef tot in de twintigste eeuw de belangrijkste economische activiteit van Reims, totdat Portland-cement de markt overnam.
Op de Saint-Nicaise-heuvel in Reims liggen vandaag nog ongeveer 2.000 ventilatieputten die wijzen naar het ondergrondse netwerk. Diepte van de kelders: 20 tot 40 meter. Totaal volume uitgehakt over de eeuwen: ongeveer 300.000 kubieke meter.
Wijnkelders
Ruinart (gesticht 1729) was het eerste Champagne-huis dat de Gallo-Romeinse mijnen omvormde tot wijnkelder, eind achttiende eeuw. In 1820 verbond Madame Ruinart 24 afzonderlijke crayères via 8 kilometer aan nieuwe galerijen. Daarmee was het model gezet voor de andere huizen.
Huidige bezitters van crayères onder Reims:
- Ruinart (Rue des Crayères, kelders 40 meter diep)
- Taittinger (Place Saint-Nicaise, met overblijfselen van 13e-eeuwse abdij)
- Veuve Clicquot (Place des Droits de l’Homme)
- Pommery (18 km aan galerijen onder Saint-Nicaise-park)
- Krug, Mumm, Lanson, Charles Heidsieck
Constant klimaat
Het krijt houdt jaarrond ongeveer 11 graden Celsius en 90 tot 100 procent luchtvochtigheid. Ideaal voor langzame tweede gisting en lange autolyse. Geen mechanische airconditioning nodig, geen energieverbruik: passieve geologische klimaatregeling. Hedendaagse duurzaamheidsbonus die de bouwers nooit hadden kunnen voorzien.
Tweede leven
Tijdens de Eerste Wereldoorlog dienden de crayères als schuilplaats voor de inwoners van Reims, dat zwaar werd gebombardeerd: 600 doden, kathedraal vernietigd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikte het Franse verzet de crayères om Geallieerde piloten te verbergen.
UNESCO
Op 4 juli 2015 erkende de UNESCO-Werelderfgoedcommissie “Champagne Hillsides, Houses and Cellars” als werelderfgoed. De crayères vormen samen met de historische wijngaarden (Mareuil-sur-Aÿ, Saint-Nicaise-heuvel) en de Avenue de Champagne in Épernay de drie kerncomponenten van de aanduiding.
Voor bezoekers
Ruinart en Taittinger bieden begeleide rondleidingen aan (gemiddeld 60 tot 90 euro), Veuve Clicquot seizoensgebonden (april tot november), Pommery jaarrond. Reservering vrijwel altijd vereist.