In Terricciola, een uur ten zuiden van Pisa, ligt een Toscaans wijnhuis dat de Super Tuscan-mode straal voorbij heeft laten gaan. Geen Cabernet, geen Merlot, geen internationale ambities verpakt als terroir. Fattoria Fibbiano werkt met Sangiovese, Canaiolo, Ciliegiolo, Colorino en een handvol witte rassen die verder bijna nergens nog worden gevinifieerd. Niet alle wijnen raken doel; sommige zijn rustieker dan polijstingsfans gewend zijn. Maar het project zelf is zeldzaam serieus.
Een familieerfenis op oude fundamenten
In Toscane’s Era-vallei staat een gegraveerde steen op het huis: 1707. Het moderne hoofdstuk begon pas in 1997, toen Giuseppe Cantoni het landgoed kocht. Vandaag runnen zijn zonen het bedrijf; Matteo doet de internationale markt, Nicola is wijnmaker en oenoloog.
De familie Cantoni komt uit Zuid-Milaan, met landbouwwortels die generaties teruggaan. Ze trokken naar deze hoek van de Pisanen heuvels om een wijnhuis op te bouwen, niet om mee te liften op een trend. Toen Toscane in de jaren zestig en zeventig massaal Cabernet en Merlot inplantte, deden zij het omgekeerde: ze rooiden internationale klonen en herplanten inheemse rassen. De wijngaard moest terug naar wat hij eeuwen was geweest.
Die keuze kwam niet uit marktanalyse. Het was een filosofische beslissing om Toscaans plantgoed te bewaren in een regio die er actief afstand van nam.
Het terroir; oude zeeën, kalk en schelpen
De grond zit vol fossielen en middelmatig getextureerde koralen uit het Plioceen. Dit gebied lag ooit onder zee, en dat lees je terug in de wijnen als zoutige finale. De 20 hectare wijngaard wordt biologisch bewerkt, zonder synthetische middelen.
De heuveltop kijkt overwegend naar het zuiden, maar 2,5 hectare is bewust noord georiënteerd om koeler te blijven nu droge zomers de norm worden. Dat soort beslissingen lees je niet in een marketingbrochure; het zegt iets over hoe Nicola met klimaatdruk omgaat.
De bodem is een mix van klei en kalksteen, doorschoten met schelpen die hier liggen omdat de Middellandse en Ligurische zee dichtbij zijn. Warme zeebriezen overdag, koele nachten; klassieke voorwaarden om zuur te bewaren en aroma op te bouwen.
Formele biologische certificering bleef tot nu toe uit. Niet omdat Fibbiano niet biologisch werkt, maar omdat de regio een collectieve aanwijzing eist waarbij ook alle buren gecertificeerd moeten zijn. Een papierprobleem, geen praktijkprobleem.
De renaissance van inheemse druiven
Sangiovese, Sangiovese Forte, Sangiovese Polveroso, Canaiolo, Ciliegiolo, Colorino aan de rode kant; Vermentino en Colombana wit. Ongeveer 2,5 hectare wijnstokken is ouder dan honderd jaar; nog eens 14,5 hectare zit tussen de tien en twintig jaar.
De Colombana
Colombana is mogelijk het enige druivenras dat momenteel als monocépage door één wijnhuis ter wereld wordt gemaakt: Fibbiano. Het verhaal begint bij een Ierse missionaris-monnik genaamd Columban, wiens volgers wijnstokken meebrachten naar de Valdera-zone in de provincie Pisa. Het ras vond hier zijn habitat en kreeg ooit de reputatie therapeutisch te zijn.
De Cantoni’s nodigden een wijnbouwer van de Universiteit van Florence uit om de oude stokken te identificeren; zo werd het ras herontdekt. De Colombana 2019 is citrusachtig met witte perzik, scherp van zuur en met die typische zoute afdronk die je in deze fossielengrond verwacht.
Ciliegiolo
Koude gisting maakt 100% variëtale Ciliegiolo mogelijk; in de meeste Toscaanse huizen verdwijnt deze druif als blendingscomponent. Hier mag hij solo. Heldere kers en aardbei, levendig zuur, zachte fluwelen tannines. Op keldertemperatuur bij vlees en stevige groenten, of licht gekoeld (12-15°C) bij vis en tonijn. Lichte hint van bosbodem, vlot weg te drinken.
De wijnen; authentieke uitdrukking met wisselende resultaten
De flesselectie
Casalini Chianti Superiore DOCG (2021). 90% Sangiovese, 10% Ciliegiolo. Robijnrood, intense neus van kers, framboos en braam. Tannines zacht, lichaam vol en aanhoudend. Historisch authentiek, maar mist de concentratie van de meest geprezen Chianti-namen; dat is een keuze, geen tekortkoming.
Le Pianette IGT Toscana (2020). 70% Sangiovese, 30% Colorino. Klassiek robijnrood, bakkerskruiden in de neus, kers in de mond, zachte tannines. In mijn aantekeningen staat “kruidig” en “comfortwijn”; iets ruwer dan een gepolijste internationale stijl, en dat is precies de bedoeling.
Sanforte IGT Toscana. 100% Sangiovese, langere rijping, productie beperkt tot 7.000 flessen per jaar. Hun premium-expressie, en de wijn waar je het project op kunt beoordelen.
Technisch zwakker punt
De combinatie van inheemse gisten op de schil plus lange rijping (4 maanden cement, 12-30 maanden Slavonische eik, plus flesrijping) levert jaargangvariatie op. Wie consistentie zoekt zoals bij grote merken, wordt hier niet altijd bediend. Dat is geen fout, het is het systeem.
Voorbij de wijngaard; agriturismo
Fibbiano is meer dan een wijnhuis: 90 hectare met wijngaarden, olijfgaarden en bos. Het hoofdgebouw is 1.200 m² en biedt vijf appartementen, een eenkamersuite en een proeflokaal waar oude foeders nog gewoon staan.
Bezoekers komen consistent terug op één naam: Silvia, de gids. Haar rondleidingen en de intieme proefruimte krijgen lof. De olijfolie is uitzonderlijk en wordt bij rondleidingen meestal naast traditionele Toscaanse hapjes geserveerd.
De prijsstelling vinden sommigen aan de stevige kant voor de regio, en de ligging is wat afgelegen vergeleken met de drukke wijnroutes rond Montalcino of Chianti Classico. Wie rust zoekt, ziet dat als pluspunt.
Internationaal
Fibbiano exporteert ongeveer 90% van de productie. De VS is de grootste markt met 45-50%, daarnaast Europa, Azië, Canada en Noord-Afrika. Een traditionele, terroir-gedreven wijn die zonder moderne marketingmachine internationaal verkoopt; dat is geen vanzelfsprekendheid voor een huis van deze schaal.
Kritisch oordeel; authenticiteit versus toegankelijkheid
De productievolumes zijn klein, wat de internationale distributie lastig maakt. De lichtere rode wijnen kunnen ruw aanvoelen voor proevers die gewend zijn aan zwaardere internationale stijlen.
De Vermentino is technisch correct, met bleekgoud, lavendel, citroenmelisse en tijm in de neus, maar mist het gespierde karakter van de beste Sardijnse of Ligurische voorbeelden. De Rosé is delicaat met framboosfruit, droog met goed zuur, maar haalt niet de complexiteit van topproducenten in de Provence of de Loire. Dat is een eerlijke vergelijking, niet een veroordeling.
Conclusie
Fattoria Fibbiano staat voor een soort Toscaanse wijnmakerij die je zelden meer ziet: een familie die bewust geen Super Tuscan maakt en stug doorwerkt met inheemse rassen die elders zijn gerooid. Niet elke fles raakt het hoogste niveau, maar de unieke Colombana en de pre-fyloxera percelen maken dit landgoed onmisbaar voor wie meer wil dan een commercieel afgewerkte Toscaan.
Openheid: dit artikel werd geschreven na uitnodiging door Fibbiano voor een wijnmakersdiner. Mijn proefnotities en conclusies zijn volledig onafhankelijk. Voor dekking werd geen vergoeding betaald.
Meer over Wijnmaker
Retsina herontdekt: de wetenschap achter de wijnen van 1979
Een Griekse scheikundig ingenieur behandelt het dennenbos als wijngaard en ontdekt waarom retsina reimagined the science behind 1979 wines zo revolutionair.
Lees verder →
Enrico Rivetto: biodiversiteit, Barolo en eigen spelregels
Wat gebeurt er als een vierde generatie Barolo-producent alles anders wil doen? Enrico Rivetto plantte duizend bomen en maakt wijnen die twee keer door de DOC.
Lees verder →
Gusbourne: Engels mousserende wijn op wereldniveau
Waarom wint Engels mousserende wijn steeds vaker vergelijkingen met champagne? Gusbourne's Fifty One Degrees North werd uitgeroepen tot 's werelds nummer twee.
Lees verder →