Biodynamische proefkalender: klopt de vruchtdag?

Selina van Weingut Ploder-Rosenberg legt in een reel van @unpinnedwine uit waarom haar wijn vandaag beter smaakt dan morgen. De biodynamische proefkalender verdeelt het jaar in vier soorten dagen, en op twee daarvan zou wijn zich van zijn beste kant laten zien. Vruchtdagen en bloemdagen, omdat er vrucht in de fles zit en geen wortel of blad.

Het is een van de mooiste redeneringen in de wijnwereld. Hij is ook nooit door een blindproef gekomen.

Wat de kalender precies zegt

De maankalender komt van Maria Thun, een Duitse boerin die vanaf de jaren vijftig decennialang zaaiproeven deed en de resultaten koppelde aan de stand van de maan voor de dierenriem. Ze kwam uit op vier dagtypes: wortel, blad, bloem en vrucht. Elk dagtype hoort bij een element en bij een plantendeel. Voor de wijngaard betekent dat een planning voor snoeien, oogsten en bottelen.

Thun trok die indeling door naar het glas. Wie op een vruchtdag proeft, zou meer fruit en meer expressie vinden. Op een worteldag zou dezelfde wijn gesloten en aards zijn. Die stap van de akker naar de tafel is de kern van wat inmiddels de biodynamische proefkalender heet, en het is precies de stap die het minst goed onderbouwd is.

Het is nuttig om die twee dingen uit elkaar te houden. De vraag of maanritme invloed heeft op een groeiende plant is een landbouwvraag. De vraag of een gebottelde wijn dinsdag anders smaakt dan woensdag gaat over vloeistof in glas, en over de mens die eraan ruikt.

Wie Ploder-Rosenberg is

Het domein ligt in St. Peter am Ottersbach, in het Vulkanland Steiermark in het zuidoosten van Oostenrijk. Ruim elf hectare. De familie stapte in 2006 over op biodynamische teelt, is sinds 2010 gecertificeerd biologisch en draagt sinds 2015 het Demeter-keurmerk. De derde generatie, Manuel Ploder en Selina Weratschnig, bepaalt inmiddels de koers.

Wat het domein interessanter maakt dan de gemiddelde biodynamische producent: zeventig tot vijfenzeventig procent van de aanplant bestaat uit PiWi’s, schimmelresistente kruisingen, met Souvignier Gris als belangrijkste ras. Dat is een keuze met gevolgen. Wie biodynamisch werkt mag geen synthetische middelen gebruiken en valt terug op koper en zwavel, en koper stapelt zich op in de bodem. Rassen die minder bespuiting nodig hebben, lossen dat probleem bij de wortel op.

Daar zit voor mij de echte winst van dit domein, en die heeft niets met de maan te maken.

Wat de blindproef zegt

In 2017 publiceerde een internationaal team onder leiding van Wendy Parr de eerste serieuze test van de proefkalender in PLOS ONE. Negentien Nieuw-Zeelandse wijnprofessionals proefden twaalf Pinot noirs blind, vier keer elk: twee keer op een vruchtdag, twee keer op een worteldag. Twintig vooraf vastgestelde descriptoren, dezelfde wijnen, dezelfde proevers.

De uitkomst: de proevers onderscheidden de wijnen van elkaar op alle gemeten eigenschappen. Het dagtype deed niets. Geen systematisch verschil in fruit, in structuur, in wat dan ook.

Dat is een schoon resultaat, en het verdient een eerlijke kanttekening. Het onderzoek gebruikte één druif in één land met negentien proevers. Het test de kalender als proefinstrument, niet als teeltinstrument. Wie zegt dat maanritme niets doet in de wijngaard, leunt op dit onderzoek zwaarder dan het kan dragen. Maar voor de claim in de reel, dat een gebottelde wijn beter smaakt op een vruchtdag, is dit het beste bewijsmateriaal dat er ligt, en het wijst de andere kant op.

Waarom de kalender toch blijft

De reactie uit de sector was destijds vooral schouderophalend, en dat is begrijpelijker dan het klinkt. Een wijnmaker die op een worteldag geen belangrijke proeverij plant, verliest niets. De kosten van geloven zijn nul, de kosten van ongelijk hebben ook.

Er zit bovendien iets onder dat wel werkt. Wie een kalender raadpleegt voordat hij een fles opentrekt, heeft een moment ingebouwd waarop hij nadenkt over wat hij drinkt. Aandacht verandert de proefervaring aantoonbaar. Alleen komt die winst dan van de rituele pauze en niet van de maan, en dat is een verschil dat je hardop mag benoemen.

En dan is er nog de oncomfortabele mogelijkheid dat de kalender werkt als een self-fulfilling prophecy. Als je weet dat het een worteldag is, proef je geslotenheid. Precies daarom is die blindproef zo relevant: hij haalt die kennis weg.

Wat ik ermee doe

Op de proefpagina van deze site staat de biodynamische kalender gewoon te draaien, met het dagtype van vandaag erbij. Ik heb hem er ooit in gezet omdat hij mooi is en omdat hij een gesprek opent, niet omdat ik denk dat hij je glas verandert. Dat blijft zo, maar het label eronder klopt nu beter dan het label dat de reel geeft.

Wat ik van Ploder-Rosenberg meeneem is niet de kalender. Het is een domein dat sinds 2006 zonder synthetische middelen werkt en dat het kopervraagstuk oplost met rassenkeuze in plaats van met goede bedoelingen. Dat is een moeilijker verhaal om in dertig seconden te vertellen. Het is wel het verhaal dat de fles beter maakt.

Over deze wijnmaker: de uitspraken in dit artikel zijn ontleend aan de caption van de reel van @unpinnedwine, niet aan de gesproken audio. De gegevens over Ploder-Rosenberg (elf hectare, biodynamisch sinds 2006, Demeter sinds 2015, aandeel PiWi) komen uit openbare bronnen en zijn niet met het domein geverifieerd. De studie is nagelezen in de originele publicatie in PLOS ONE.

Bronnen

• Instagram-reel van @unpinnedwine met @ploderrosenberg: reel DcUGMD7ikKl
• Weingut Ploder-Rosenberg: ploder-rosenberg.at
• Parr WV, Valentin D, Reedman P, Grose C, Green JA, “Expectation or Sensorial Reality? An Empirical Investigation of the Biodynamic Calendar for Wine Drinkers”, PLOS ONE (2017)
• Jamie Goode, Time to leave the biodynamic calendar behind? (wineanorak)
• Meininger’s International, Wine industry reacts to the biodynamic tasting calendar study
• VinNatur, ledenprofiel Ploder-Rosenberg