Maankalender

Wat de kalender doet

De biodynamische maankalender deelt elke dag in op basis van de positie van de maan voor één van twaalf siderische sterrenbeelden. Maria Thun, een Duitse boerin die decennia experimenten met groeibedden uitvoerde, koppelde elk teken aan een van de vier klassieke elementen. Dat levert vier dagtypes op: fruitdagen, bloemdagen, bladdagen en worteldagen.

Voor de wijnbouw zijn fruitdagen de aangewezen momenten om te oogsten, bottelen of proeven. Bladdagen zijn ongunstig voor wijnwerk, omdat ze geassocieerd worden met waterige, weinig expressieve resultaten. Worteldagen zijn neutraal tot licht negatief. Bloemdagen worden meestal voor de wijngaardvloer gereserveerd.

De kalender is praktisch instrument. Veel Demeter-wijnboeren plannen er hun belangrijke kelderwerk omheen, soms strikt, soms als richtlijn.

Wat het onderzoek zegt

Er zijn meerdere dubbelblind opgezette tastings gedaan om te toetsen of dezelfde wijn op een fruitdag en een bladdag verschillend smaakt. De Wine Society organiseerde er in 2009 een prominente, Decanter rapporteerde over vervolgexperimenten. Het beeld is consistent: panels kunnen geen statistisch significant verschil benoemen. Een wijn die volgens de kalender “vandaag dicht” zou moeten zijn, scoort net zo vaak open als dicht, en omgekeerd.

Dat is een hard resultaat. Wie de kalender als smaakvoorspeller verkoopt, leunt op iets dat tastings niet bevestigen.

Wat er wel gebeurt

En toch werkt de kalender, op een manier die niet kosmisch is. Wie zijn jaar plant op deze ritmes, oogst niet wanneer het toevallig uitkomt maar wanneer de planning het voorschrijft. Dat dwingt tot vooruitkijken, tot weersinschatting, tot betere voorbereiding van pers en tank.

Bovendien doet een wijnboer op een fruitdag bewuster zijn werk dan op een willekeurige woensdag. Aandacht is geen mystiek effect, maar het levert wel beter werk op. Sommige Burgundische topwijnboeren zeggen het zo: de kalender is hun manier om niet ad hoc te werken. Het ritme is het doel, niet de planeet.

Dat verschil is belangrijk. De methode helpt, om redenen die geen verklaring nodig hebben uit de astronomie. Wie biodynamie inkoopt voor het ritme, krijgt waar voor zijn geld. Wie de smaak verwacht te kunnen voorspellen aan de hand van een wand-kalender, koopt op het verkeerde signaal.

In de praktijk

Het bekendste exemplaar van de kalender is de jaarlijkse uitgave van Maria Thun, sinds haar dood voortgezet door haar zoon Matthias. Veel Britse en Franse wijnimporteurs gebruiken hem nog om proeverijen te plannen. Of die dag dan ook werkelijk anders smaakt is een open vraag. Of hij beter georganiseerd verloopt is dat niet.

Hoe de kalender astronomisch werkt

Een siderische dag verschilt van een synodische maand. De maan beweegt door een vast patroon van twaalf siderische sterrenbeelden in ongeveer 27,3 dagen (siderische maand), niet de 29,5 dagen van de schijnbare maancyclus van volle tot volle maan (synodische maand). Maria Thun ontdekte in haar experimenten met radijsjes in de jaren vijftig dat de siderische positie betere correlaties vertoonde met groei dan de synodische fase. Dat onderzoek werd later in de meer rigoureuze tastings nooit bevestigd voor wijn, maar Thun’s eigen radijsexperimenten zijn nooit grondig gerepliceerd onder controle-condities, dus zelfs daar staan de claims op wankele empirische grond.

Wie wat gebruikt

Marc Kreydenweiss in de Elzas plant zijn kelderwerk strikt rond fruitdagen. Domaine Leflaive in Puligny-Montrachet werkt minder dogmatisch, met de kalender als richtlijn. Nicolas Joly in Savennières combineert kalender met maanstand-observaties. Veel grotere domeinen die formeel biodynamisch zijn (Zind-Humbrecht, Bonneau du Martray) gebruiken de kalender pragmatisch, niet rituelmatig. Het verschil per producent is groot, ook al staat op alle flessen hetzelfde Demeter-logo.

Voor de kritische drinker

De maankalender is een werkdiscipline-instrument verpakt in kosmologie. Wie de discipline waardeert maar de mystiek wantrouwt, kan het project beoordelen op wat het oplevert in arbeidsorganisatie en aandacht, niet op wat het belooft aan smaakvoorspelling. Dat is een eerlijker meetlat dan de kalender zelf aandraagt.