Vergeten champagnedruiven: Arbane en Petit Meslier

Naast de drie hoofdrassen (Chardonnay, Pinot Noir, Meunier) en de twee nieuwe (Chardonnay Rose, Voltis) staan in het cahier des charges nog vier andere toegestane druiven: Arbane, Petit Meslier, Pinot Blanc en Pinot Gris. Samen beslaan ze minder dan 0,3 procent van het Champagne-areaal. Lang werden ze als folklore afgedaan, maar in de afgelopen twintig jaar zijn ze door enkele growers opnieuw aangeplant als verzekering tegen klimaatverandering en als statement van terroir-eigenheid.

De vier zeldzame rassen naast elkaar

Druif	Wat hij doet	Waar hij staat	Wie hem bottelt
Arbane	Fijne floraliteit van jasmijn en witte bloesem, met complexere zuren dan Chardonnay en een citrusachtige bite	Vooral in de Aube rond Bar-sur-Seine en Bar-sur-Aube; zelden meer dan 50 hectoliter per hectare tegenover 100 of meer voor Chardonnay	Moutard in Buxeuil heeft mono-cuvées, Drappier verwerkt hem in Quattuor en Sept Cépages
Petit Meslier	Zeer hoge zuurgraad die frisheid vasthoudt in warme jaren, kruidig en citrusachtig	Bijna verdwenen in de tweede helft van de twintigste eeuw, met minder dan 10 hectare in de jaren tachtig	Moutard, Tarlant met een mono-cuvée, en Aubry
Pinot Blanc, lokaal Blanc Vrai	Rondheid en zachte fruittonen van gele appel, peer en room, met lagere zuurgraad dan Chardonnay	Marginaal geplant in de Aube en enkele dorpen op de Montagne, terwijl hij in de Elzas en Duitsland juist dominant is	Cédric Bouchard maakt soms een mono-cuvée, Drappier verwerkt hem in Quattuor en Sept Cépages
Pinot Gris, lokaal Fromenteau	Geparfumeerd met gedroogd fruit en honing, en een licht oxidatief karakter; vroeg rijpend, soms te vroeg in warme jaren	In oude wijngaarden in de Aube en zuidelijke Champagne, vaak in mengaanplant	Aubry in een sept-cépages cuvée, Drappier in Quattuor

Samen beslaan ze minder dan 0,3 procent van het Champagne-areaal.

Arbane: bescheidenheid in hoge zuren

Arbane is een witte druif met kleine bessen, lage opbrengst en late rijping. Het wordt gekarakteriseerd door:

Fijne floraliteit: jasmijn, witte bloesem, soms kruidigheid.
Bijzondere zuren: complexer dan Chardonnay-zuren, met een citrusachtige bite.
Lage productie: zelden meer dan 50 hectoliter per hectare, tegenover 100+ voor Chardonnay.

Arbane is geconcentreerd in de Aube, vooral rond Bar-sur-Seine en Bar-sur-Aube. Moutard in Buxeuil heeft mono-Arbane cuvées op de markt. Drappier verwerkt Arbane in zijn “Quattuor” en “Sept Cépages” cuvées.

Voor wie het wil proeven: mono-Arbane cuvées zijn zeer zeldzaam en doorgaans alleen via specialisten verkrijgbaar.

Petit Meslier: het wapen tegen warme jaren

Petit Meslier is ook wit en laat rijpend, met sterke punten:

Zeer hoge zuurgraad: behoudt frisheid in warme jaren waar Chardonnay zou afzakken.
Kruidig en citrusachtig: vergelijkbaar met Petit Manseng of Riesling-aanvoelen.
Geschikt voor opwarmend klimaat: lange seizoenen, late oogst.

Het ras is bijna verdwenen tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw, met areaal onder 10 hectare in de jaren tachtig. Recente herontdekking door Moutard, Tarlant (mono-Petit-Meslier cuvée) en Aubry heeft het areaal weer iets verhoogd. In klimaatverandering-discussies wordt Petit Meslier vaak genoemd als een natuurlijke vinifera-oplossing, naast Voltis als hybride-oplossing.

Pinot Blanc: rondheid zonder spanning

Pinot Blanc (in Champagne soms “Blanc Vrai” genoemd om verwarring te vermijden) is een mutatie van Pinot Noir met witte schil. De druif geeft:

Rondheid en zachte fruitige tonen: gele appel, peer, room.
Lagere zuurgraad dan Chardonnay.
Vrij makkelijk te telen, maar in Champagne marginaal geplant.

Pinot Blanc is in andere regio’s (Elzas, Duitsland, Oostenrijk) veel dominanter dan in Champagne. Lokaal komt het voor in de Aube en in enkele dorpen op de Montagne. Cédric Bouchard maakt soms een mono-Pinot Blanc cuvée. Drappier verwerkt het in “Quattuor” en “Sept Cépages”.

Pinot Gris (Fromenteau): aromatische lift

Pinot Gris, lokaal in Champagne Fromenteau genoemd, is een mutatie van Pinot Noir met een grijs-roze schil. De druif:

Vroeg rijpend, soms te vroeg in warme jaren.
Geparfumeerd: gedroogd fruit, honing, soms exotische tonen.
Iets oxidatief karakter, vergelijkbaar met Pinot Gris in Elzas.

Pinot Gris is in oude wijngaarden in de Aube en zuidelijke Champagne nog terug te vinden, vaak in mengaanplant. Aubry maakt een sept-cépages cuvée. Drappier verwerkt het in “Quattuor”.

De sept-cépages cuvées: alle zeven samen

Enkele growers produceren cuvées waarin alle traditionele zeven druiven samen verschijnen, om de volledige genetische diversiteit van Champagne te tonen. Bekende voorbeelden:

Aubry “Le Nombre d’Or” en “Sablé Blanc des Blancs” (Jouy-lès-Reims).
Laherte Frères “Les 7” (Chavot-Courcourt).
Drappier “Quattuor” (4 druiven) en “Trop m’en faut” (mono-cuvées per ras).

Deze wijnen zijn educatief sterk: ze laten zien dat Champagne meer dimensies heeft dan de drie hoofdrassen. Smaktechnisch zijn ze vaak complex, met een unieke aromatische signatuur. Niet altijd beter dan een topcuvée van één druif, maar wel een andere ervaring.

Drappier’s experiment: van zeven naar acht naar negen

Champagne Drappier in Urville (Côte des Bar) is de meest expressieve experimenteerder. In 2023 maakte het huis als eerste een cuvée met alle acht traditionele en historische druiven (inclusief Chardonnay Rose), en sinds 2025 plant Drappier ook Voltis aan voor toekomstige cuvées met alle negen toegestane rassen. Dat is geen marketing-stunt, maar een principiële bevestiging dat het cahier des charges-spectrum benut moet worden.

Waarom dit ertoe doet

Drie redenen waarom de vier marginale druiven serieus genomen moeten worden:

Klimaatverandering. Arbane en Petit Meslier behouden hun zuren in warme jaren, een eigenschap die Chardonnay en Pinot Noir verliezen.
Genetische diversiteit. Behoud van oude rassen vermindert het risico van mono-cultuur-rampen (denk aan de fylloxera-crisis van de 19e eeuw).
Stilistische verbreding. Pinot Gris en Arbane brengen aromatische dimensies die de drie hoofdrassen niet hebben.

Hoe je dit op een fles herkent

Mono-cuvées van deze vier druiven staan altijd duidelijk vermeld. Sept-cépages of multi-druif cuvées vermelden de samenstelling op het etiket of de tech sheet. Voor wie zoekt: focus op Aube-growers en op de bekende “experimentele” makers (Drappier, Aubry, Laherte, Moutard, Tarlant).

Veelgestelde vragen

Welke vergeten druiven mogen er in champagne?

Vier naast de drie hoofdrassen: Arbane, Petit Meslier, Pinot Blanc en Pinot Gris. Samen goed voor minder dan 0,3 procent van het areaal. Ze zijn nooit verboden geweest, alleen bijna verdwenen.

Waarom worden ze opnieuw aangeplant?

Vooral vanwege het klimaat. Petit Meslier houdt zijn zuren vast in warme jaren waarin Chardonnay afzakt, en rijpt laat, wat bij langere seizoenen gunstig uitpakt. Het areaal zakte in de jaren tachtig onder de 10 hectare en loopt sinds de herontdekking door Moutard, Tarlant en Aubry weer op. Daarnaast spelen ze een rol als statement van terroir-eigenheid.

Waar vind je een fles met deze druiven?

Bij Aube-growers en bij een handvol makers die er bewust mee werken: Drappier, Aubry, Laherte, Moutard en Tarlant. Mono-cuvées staan altijd duidelijk op het etiket, en een sept-cépages vermeldt de samenstelling op het etiket of de tech sheet. Mono-Arbane is het zeldzaamst en loopt meestal via specialisten.