Champagne mag 15 procent inkopen. Of toch niet?

Pak een fles champagne en draai hem om. Ergens onderaan het etiket, in de kleinste letters die er staan, vind je twee hoofdletters en een nummer. RM. NM. CM. RC. Die twee letters zeggen wie de wijn heeft gemaakt, en dat is de enige plek waar dat staat.

Op 12 augustus verscheen in het Journal officiel de champagne inkoop derogatie, die volgens vrijwel elke vakpublicatie betekent dat wijnboeren dit jaar 15 procent van hun druiven mogen inkopen in plaats van 5. Ik las het en dacht: dan verandert er iets aan die twee letters.

Dat klopt niet. En het verschil is precies waar dit stuk over gaat.

Wat er wél in het besluit staat

Het besluit dateert van 7 augustus 2026, kenmerk AGRT2621208A, en is van kracht sinds 13 augustus. Het Comité Champagne vroeg erom op 17 juli.

Wat het doet: voor de campagne 2026 vervangt het het percentage van 5 door 15 in artikel 2, punten 1 en 3, van een arrêté uit 2017. Dat oudere besluit regelt het fiscale kader rond aankopen van druiven, most en wijn. Wie meer inkoopt dan het plafond, moet een tweede accijnsnummer openen voor handelsactiviteit, met gescheiden administratie en gescheiden opslag.

Daar zit de winst. Een wijnboer die dit jaar te weinig eigen druiven heeft, kan tot 15 procent bijkopen onder zijn bestaande nummer als récoltant, zonder dat hij zich administratief moet opsplitsen in twee bedrijven.

Dat is geen kleinigheid voor wie het treft. Het is alleen iets heel anders dan wat de koppen suggereerden.

Wat er niet in staat

De uitvoeringsinstructie bij dat besluit uit 2017 zegt met zoveel woorden dat de regeling geen enkele afwijking van de etiketteringsregels geeft.

Drie dingen die vaak door elkaar lopen:

1. Accijnsstatus. Mag je dit onder je bestaande nummer boeken, of heb je een tweede nodig? Daar gaat het arrêté over.
2. De beroepsregistratie op het etiket. RM, NM, CM en de rest. Daar gaat het arrêté niet over.
3. De AOC-regels zelf. Rendement, herkomst, productiewijze. Ook niet.

En hier wordt het interessant, want ik ging zelf ook de mist in.

Overal, ook in mijn eigen lexicon, lees je dat een récoltant-manipulant tot 5 procent mag inkopen zonder zijn status te verliezen. Ik heb geprobeerd die regel terug te vinden in een primaire bron. Dat lukte niet. Wat er wél staat, bij zowel het Comité Champagne als de Franse consumentenwaakhond DGCCRF, is dat RM betekent: wijn uit de eigen oogst. Geen percentage, geen marge.

Die 5 procent is dus een fiscaal aankoopplafond dat in het spraakgebruik is verhuisd naar het etiket, waar hij nooit heeft gestaan. Wie ingekochte druiven als eigen champagne verwerkt, hoort naar de aard van de categorie onder NM.

“Wijnboeren mogen nu 15 procent kopen en blijven RM” klopt dus dubbel niet. Niet omdat het plafond anders ligt, maar omdat het plafond over iets anders gaat. Het arrêté zegt onder welk accijnsnummer je mag boeken. Het zegt niets over welke twee letters op je fles mogen staan.

Wat dat voor jouw fles betekent

Minder dan de koppen beloofden, en toch iets.

Er komt dit jaar meer ingekochte wijn in omloop, want de oogst was klein. Dat betekent dat er in flessen van 2026 vaker materiaal zit dat van een ander perceel kwam. Wat de RM-vermelding belooft verandert daar niet door: die staat nog steeds voor eigen oogst, en dit besluit raakt die belofte niet.

Wat je niet kunt zien: of een specifieke fles nu 0, 2 of 5 procent ingekochte druiven bevat. Het besluit schept geen enkele informatieplicht richting de drinker. Dat was ook niet het doel, maar het is wel de reden dat ik hier voorzichtig blijf. Ik kan je niet vertellen welke flessen dit raakt, en niemand anders kan dat ook.

Het verhaal zit in de herhaling

Hier werd ik nieuwsgierig. Deze derogatie werd namelijk gebracht als noodmaatregel bij een rampjaar.

Kijk je terug, dan is dit de vierde keer sinds het kader van 2017 bestaat. Vijftien procent gold ook bij de oogst van 2020, bij die van 2021, en vorig jaar bij die van 2025. Drie van de laatste zeven jaargangen, en de laatste twee op rij.

In 2003, het jaar waarmee 2026 steeds wordt vergeleken, vond ik geen spoor van zoiets. Het huidige mechanisme bestond nog niet, en het oogstverslag van de Union des Maisons de Champagne beschrijft vooral tweede en derde generatie druiven en veel reservewijn.

Een maatregel die in drie van de zeven jaar terugkomt is geen uitzondering meer. Dat is structuur. En structuur die elk jaar opnieuw als noodgreep wordt aangekondigd, verdient een kritischer vraag dan hij krijgt.

Waarom er ruzie over is

Onder deze regeling ligt een conflict, en dat maakt hem interessanter dan een fiscaal detail.

De Vignerons Indépendants van Champagne stelden in maart 2026 dat de inkoopoptie van 15 procent duur is. Wijnboeren met eigen flessenverkoop moeten dure champagnedruiven bijkopen om hun klanten te bedienen, terwijl het collectieve rendement laag blijft. Hun voorstel op 2 maart was een Besoin Individuel Commercial: een proef van vijf jaar waarbij wie zijn hele oogst als afgewerkte flessen verkoopt, mag oogsten op basis van zijn verkoop in het jaar ervoor, tot maximaal 15.500 kilo per hectare.

Maxime Toubart van het Syndicat Général des Vignerons noemde het onverenigbaar met het huidige lastenboek: Champagne is gebouwd op één opbrengst voor iedereen, en het collectieve belang gaat vóór het individuele. David Chatillon van de Union des Maisons de Champagne zei dat het hem in strijd met de geest van de AOC lijkt, al hield hij een slag om de arm tot het voorstel volledig was toegelicht.

Zo bekeken is die 15 procent een compromis: het helpt wijnboeren met te weinig voorraad aan hun klanten, zonder dat ze meer van hun eigen grond mogen halen dan hun buurman. Elegant op papier.

Twee dingen die eraan schuren

Toestemming is geen mogelijkheid. De regel geldt voor iedereen, maar champagnedruiven kopen kost geld. Een gezond bedrijf gebruikt de ruimte, een bedrijf dat het al zwaar heeft kijkt ernaar. De maatregel helpt daarmee het hardst waar de nood het laagst is, en dat is precies de kritiek van de Vignerons Indépendants.

En de grote huizen merken er niets van. Voor een négociant-manipulant was die 5 procent nooit de knellende grens; inkopen is hun bedrijfsmodel. De 410 huizen in de streek hebben deze derogatie niet nodig. De 16.460 wijnboeren wel, of althans een deel daarvan.

Wat je hiermee kunt

Draai die fles nog eens om en zoek de twee letters.

RM betekent dat de maker ook de wijnboer is, en dat de wijn uit eigen oogst komt. NM betekent een huis dat druiven inkoopt, wat niets zegt over kwaliteit maar wel over herkomst. CM is een coöperatie, RC een wijnboer die zijn oogst inlevert bij een coöperatie en flessen terugneemt onder eigen naam. MA is een huismerk van een winkel of restaurant, gemaakt door iemand anders.

In de Nederlandse supermarkt kom je vrijwel alleen NM tegen. Wil je RM, dan is de speciaalzaak of de importeur je adres, en dan betaal je meestal ook meer. Of dat het waard is hangt af van wat je zoekt: bij een grower koop je één plek en één handschrift, bij een huis koop je consistentie over jaren heen.

Geen van beide is beter. Maar je hebt er recht op te weten welke van de twee je in handen hebt, en dat staat in die twee letters. Niet in het persbericht.

Bronnen

• Primaire bron: Arrêté du 7 août 2026, JORF n°0187 du 12 août 2026 (NOR AGRT2621208A)
• Aanvullend: Arrêté du 4 août 2017 relatif au cadre fiscal des achats de vendanges, de moûts et de vins, Légifrance
• Aanvullend: Instruction technique DGPE/SDFE/2017-777, ministère de l’Agriculture
• Aanvullend: Champagne: le plafond d’achat de raisins passe de 5 à 15%, L’Officiel des Métiers
• Aanvullend: Arrêté du 10 septembre 2020 (derogatie oogst 2020), Légifrance
• Aanvullend: Arrêté du 5 août 2025 (derogatie oogst 2025), Légifrance
• Aanvullend: Les Vignerons Indépendants de Champagne proposent le BIC, Vitisphere
• Aanvullend: Filière Champagne 2026 (kerncijfers), Comité Champagne
• Aanvullend: Champagne: connaître le langage des étiquettes, DGCCRF
• Aanvullend: Savoir lire une étiquette, Comité Champagne
• Aanvullend: Vraag en antwoord over de 5 procent-aankooptolerantie (2008), Assemblée nationale