Retsina

Wat Retsina is

Retsina is een Griekse witte (soms rosé) wijn waaraan tijdens de fermentatie hars van de Aleppo-den (Pinus halepensis) is toegevoegd. De praktijk gaat terug tot de oudheid: amfora-wijn werd verzegeld met hars-pek, wat onvermijdelijk aroma’s aan de wijn afgaf. Toen amfora’s vervangen werden door houten vaten (Romeinse tijd), bleef de hars-techniek behouden als bewuste smaakkeuze. Retsina is daarmee een van de oudste continue wijnstijlen van Europa, met 3.000+ jaar onafgebroken productie in Attika en Beotië.

EU-erkenning: sinds 1981 is Retsina een beschermde traditionele aanduiding (Traditional Speciality Guaranteed, TSG), niet een PDO. Productie is wettelijk beperkt tot Griekenland en specifieke gebieden in Attika, Beotië en Evia. Maximum hars-toevoeging: 1 procent van het mostvolume vóór fermentatie.

De techniek

Hars wordt toegevoegd aan de gistmost vóór of tijdens fermentatie, niet aan de afgewerkte wijn. De gistactiviteit haalt de oplosbare aroma-componenten uit de hars en bindt ze aan de wijn. Na fermentatie wordt het vaste materiaal verwijderd. Druiven: voornamelijk Savatiano (de meest aangeplante witte druif van Griekenland, 90 procent van Attika), soms aangevuld met Roditis of Assyrtiko. Modern producenten gebruiken kleinere hars-doses (0,1-0,3 procent) en koudere fermentaties dan de traditionele bulk-versies.

De stigmaperiode

Tussen 1950 en 2000 werd Retsina massaal geproduceerd voor toeristen en goedkope export. De bulkversie (vaak Achaia Clauss, Kourtaki, Malamatina in liter-flessen) gebruikte oxidatieve druiven en hoge harsdoses om houdbaarheid en goedkope smaak te leveren. Resultaat: een wereldwijd imago van “Griekse vakantie-wijn” die nauwelijks gerelateerd was aan kwaliteitsproductie. Veel Grieken stopten zelf met Retsina drinken; in restaurants buiten Griekenland werd het een novelty-item.

De moderne herontdekking

Vanaf ongeveer 2010 begonnen kwaliteits-producenten Retsina opnieuw uit te vinden. Kechris (Thessaloniki) bracht Tear of the Pine uit (sinds 2007), een Roditis-Retsina met sterk verminderde hars-dose, gefermenteerd in roestvrij staal, koel gerijpt. Gaia Wines bracht Ritinitis Nobilis uit. Papagiannakos en Mylonas (Attika) maken vergelijkbare moderne stijlen. De gemeenschappelijke factor: minder hars (subtiel kruidig, niet overheersend pijnboom), koudere fermentatie, en serieuze druiven-selectie. Prijs: €12-22 in plaats van €5.

Wat in het glas

Klassieke bulk-Retsina: stro-geel, sterke aroma’s van pijnboom, terpentijn, citroenschil. Op het palet droog, hoog zuur, kort, met een bittere hars-finale. Alcohol 11,5-12,5 procent. Modern kwaliteits-Retsina: lichter goud, subtielere hars (rozemarijn, lavendel, citrus-blossom in plaats van turpentine), evenwicht tussen druiven-aromatiek en hars-kruidigheid. Op het palet frisser, met meer zoutigheid en mineraliteit, langere afdronk. Alcohol 12-13 procent.

Het kritische punt

Retsina is de meest gepolariseerde wijnstijl van Europa. Voor velen blijft het traumatisch (de vakantie-Retsina van €4 die naar wc-eend ruikt); voor anderen is het de meest interessante witte wijn-revival van de afgelopen decennia. De moderne kwaliteits-Retsina is een legitieme stijl, vergelijkbaar met traditionele orange wines of Jura’s vin jaune in zijn aparthebbid en gastronomische bruikbaarheid. Het probleem: de stigmaperiode duurde 50 jaar en kost een generatie om uit te wissen. Drinkers die vroeger slechte ervaring hadden, geven het zelden een tweede kans. Voor de open-minded drinker is dat een gemiste kans.

Voor de drinker

Negeer de €5-liter-flessen. Begin bij Kechris Tear of the Pine (€14-18), de moderne benchmark. Voor variatie: Papagiannakos Retsina (€12-15) of Gaia Ritinitis Nobilis (€15-18). Drink koud (6-8°C) maar niet ijskoud, te koud onderdrukt de subtiele aroma’s. Bij voedsel: Griekse meze (taramasalata, gefrituurde calamari, dolma), gegrilde octopus, citroenkip, fetakaas met olijfolie, vette vis met kruiden. Werkt verrassend goed bij Aziatisch eten met citroengras of basilicum. Niet bij rood vlees, niet bij chocolade.