Montagne de Reims: het Pinot Noir-koninkrijk

Geen rechte strook, maar een boog. De Montagne de Reims is de hoefijzervormige bosplateau-rand tussen Reims in het noorden en de Marne-vallei in het zuiden. De top is bebost, de flanken dragen wijngaarden, en op die flanken vindt Pinot Noir de combinatie van krijt, expositie en microklimaat die de ruggengraat van veel grote Champagnes levert. Het is het krachtigste tegenwicht van de strakke Côte des Blancs.

Ligging en topografie

Het plateau ligt tussen Reims en Épernay, met een hoogte van ongeveer tachtig meter in de omliggende vlakte tot bijna driehonderd meter op het centrale bosgedeelte. De wijnhellingen liggen op de flanken; de top zelf is niet beplant, maar bedekt met de Forêt de la Montagne de Reims. Die bedekking is geen restje natuur, het is functioneel. Het bos werkt als windbreker tegen koude noorden- en westenwinden, dempt temperatuurpieken in zomers, en bufferert water dat geleidelijk in de onderliggende hellingen sijpelt.

Geografisch wordt het gebied gesplitst in twee delen: de Grande Montagne ten zuiden en oosten van Reims, en de Petite Montagne ten westen en zuidwesten.

Grande Montagne versus Petite Montagne

De Grande Montagne bevat het overgrote deel van de Grand Cru-dorpen en heeft een zeer gevarieerde expositie. Zuid- en zuidoosthellingen rond Ambonnay, Bouzy en Tours-sur-Marne geven rijpe, krachtige Pinot Noir met body, glycerol en nog steeds stevige zuren. Noord- en noordoosthellingen rond Verzenay, Verzy en Mailly geven strakkere, meer minerale Pinot met grote bewaarpotentie en een gespannen, “stalige” structuur.

De Petite Montagne rond Gueux, Vrigny, Coulommes-la-Montagne, Sacy en Écueil heeft vaker noord- of oostexpositie en draait om Meunier in plaats van Pinot Noir. De wijnen zijn doorgaans zachter, fruitiger en sneller toegankelijk. Voor de Pinot-Noir-stijl die het gebied beroemd maakt, kijk je naar de Grande Montagne.

Bodem: krijt met variabele toplaag

Onder alles ligt krijt, maar de toplaag varieert sterker dan in de Côte des Blancs. Sommige percelen hebben dunne klei- of leemlagen op krijt, andere zand en silt, weer andere mergel of stukken ligniet. Die toplaag bepaalt grotendeels het karakter van de wijn:

Krijt met leem of klei: betere waterbuffering, vollere wijnen.
Krijt met zand en silt: snellere drainage, elegantere stijl met meer floralinity.

De beste wijngaarden liggen op relatief dunne toplaag boven dik krijt. Wortels gaan diep in dat krijt voor water en mineralen, en dat is wat de typisch ziltige frisheid en spanning geeft in de top-Pinots van Verzenay, Ambonnay en Bouzy.

Klimaat: het bos doet mee

Het macroklimaat is koel continentaal met maritieme invloed: koele lentes met vorstrisico, matig warme zomers, lange groeiperiodes. Wat de Montagne uniek maakt, is het bos-microklimaat. De Forêt op het plateau houdt vocht vast, voorkomt te snelle opwarming, en bevordert luchtvochtigheid en dauwvorming. Tegelijk beschermt het tegen hitte-extremen. In combinatie met de wisselende expositie ontstaat een mozaïek aan microklimaten waarin Pinot Noir op verschillende manieren rijpt zonder zijn zuurgraad in te leveren.

De Grand Cru-dorpen

Negen dorpen dragen Grand Cru-status binnen de Grande Montagne, samen met enkele zware Premier Crus en het aanpalende Tours-sur-Marne:

Ambonnay (zuid/zuidoost). Krachtige, rijpe Pinot Noir met vlees en glycerol. Topbron voor blanc de noirs en rosé. Krug Clos d’Ambonnay komt hier vandaan.
Bouzy (zuid). Vergelijkbaar met Ambonnay, zeer zonnig. Body, kers, zwarte vrucht. Ook historisch dorp voor stille rode Bouzy Rouge.
Verzenay (noord/noordoost). Strak, koel, krijtig-mineraal. Pinot Noir met spanning en lange rijpingscapaciteit. Roederer Cristal leunt sterk op Verzenay.
Verzy (noord/noordoost). Naast Verzenay, met pittige zuren en grote finesse.
Mailly-Champagne (noord). Krachtige maar koele Pinot, met de coöperatie Mailly Grand Cru als bekendste exponent.
Louvois (zuid). Tussen Bouzy en Ambonnay; krachtige, gestructureerde Pinot.
Beaumont-sur-Vesle, Puisieulx, Sillery. Kleinere Grand Crus, vaak gebruikt door grote huizen als terroir-anker in blends.
Tours-sur-Marne. Historisch Grand Cru voor Pinot Noir, Premier Cru voor Chardonnay. Krachtige basiswijnen voor Laurent-Perrier en Bollinger.

Twee oostelijke dorpen, Trépail en Villers-Marmery, breken het patroon: ze zijn Premier Cru en gespecialiseerd in Chardonnay, met een eigen stijl die anders is dan de Côte des Blancs.

Stijl in het glas: Montagne versus Aube

Pinot Noir uit de Montagne de Reims is meestal strakker en gespierder dan Pinot Noir uit de Côte des Bar in de zuidelijke Aube. De Aube ligt ruim honderd kilometer zuidelijker, dichter bij Chablis, op Kimmeridgian-kalk en klei in plaats van puur krijt. Het warmere klimaat en de andere bodem geven daar rondere, fruitigere wijnen die sneller toegankelijk zijn.

In de Montagne staat structuur voorop: rood fruit (kers, framboos), kruidigheid, krijtige spanning, lange afdronk. In assemblages levert Montagne-Pinot doorgaans de ruggengraat. Aube-Pinot levert eerder souplesse en fruit. Beide hebben hun plek, maar voor wie precisie en lengte zoekt, is de Montagne het ankerpunt.

Iconische cuvées en producenten

Krug Clos d’Ambonnay is de mono-cru, mono-cépage Pinot Noir uit Ambonnay, en behoort tot de meest geconcentreerde en langlevende Champagnes ter wereld. Egly-Ouriet in Ambonnay is de referentie voor terroirgedreven Montagne-Pinot, met oude stokken, lage rendementen en zeer lange sur-lattes rijping. Bollinger put uit Aÿ maar werkt intens met Bouzy en omliggende Grand Crus; La Côte aux Enfants is hun legendarische Pinot-perceel. Louis Roederer is sterk aanwezig in Verzenay en Verzy en gebruikt Montagne-Pinot als kernkomponent van Cristal.

Bij de growers: Pierre Paillard in Bouzy, Georges Vesselle in Bouzy, Henri Giraud in Aÿ, en biodynamische namen in Verzenay, Verzy en Ambonnay. Wie ernst maakt van grower-Pinot, vindt hier het rijkste jachtgebied.