Wat als alles wat we dachten te weten over duurzame wijnproductie afkomstig is uit het verkeerde klimaat? Dat is de provocerende vraag die ten grondslag ligt aan baanbrekend onderzoek in België, waar wetenschapper en sommelier Vicky Corbeels de one-size-fits-all benadering van duurzaamheid door de wijnindustrie ter discussie stelt.
Het Copy-Paste probleem
Al tientallen jaren kijken wijnregio's van België tot Denemarken naar het zuiden, naar Bordeaux en andere mediterrane gebieden, voor advies over duurzame praktijken. Dat is logisch: deze traditionele regio's hebben de financiële middelen, de onderzoeksinfrastructuur en tientallen jaren aan gegevens. Maar er zit een cruciale fout in deze benadering: regio's met een koel klimaat staan voor fundamenteel andere uitdagingen.
De Belgische wijnindustrie, die nu een indrukwekkende 3,5 miljoen liter per jaar produceert, werkt onder totaal andere omstandigheden dan zijn zuiderburen. Kortere dagen, een hogere vochtigheidsgraad, intense schimmeldruk en verschillende druivenvariëteiten betekenen dat duurzaamheidsoplossingen uit warme klimaten vaak gewoon niet worden overgenomen. Erger nog, het wijnbeleid van de EU is voornamelijk geschreven voor mediterrane klimaten, waardoor noordelijke producenten mogelijk op een mislukking afstevenen.
De moderne druivenrevolutie
Hier komt de terminologie om de hoek kijken. De wijnwereld heeft ziekteresistente druivenrassen lange tijd “hybriden” of “interspecifieke kruisingen” genoemd - termen die een ongelukkig stigma dragen en suggereren dat ze inferieur of incompleet zijn. Corbeels gebruikt met opzet “moderne variëteiten”, en daar is een goede reden voor.
Druiven zoals Johanniter, Solaris en Souvignier Gris zijn geen compromissen - ze zijn speciaal gemaakt voor succes in een koel klimaat. Onderzoek toont aan dat deze moderne rassen ruwweg de helft minder pesticiden en de helft minder wijngaardinterventies nodig hebben dan traditionele druiven zoals Riesling of Chardonnay. In sommige regio's is het verschil zelfs nog groter: er zijn tien keer minder pesticiden nodig in vergelijking met conventionele rassen.
Niet alles aan “duurzame” wijn is echter zo groen als het lijkt. Corbeels’ onderzoek onthulde dat sommige bio-gecertificeerde producenten eigenlijk de meest vervuilende vorstbeschermingsmethoden gebruiken, waarbij ze materialen in wijngaarden verbranden om vorstschade te voorkomen. Certificering, merkt ze op, moet een middel zijn om duurzaamheid te bereiken, geen doel op zich - een cruciaal onderscheid dat vaak verloren gaat in de marketing.
Onderzoek dat ertoe doet
Corbeels promoveert aan de Universiteit van Antwerpen en richt zich specifiek op “vitiviniculture” - een term die zowel wijnbouw (druiventeelt) als vinificatie (wijnmaken) omvat. Dit is belangrijk omdat in deze twee fasen de specificiteit van het koele klimaat echt telt. Verpakking en distributie werken overal hetzelfde, maar het telen van druiven en het maken van wijn in Noord-Europa vereist een compleet andere aanpak.
Haar methodologie is verfrissend collaboratief. Door middel van scenario-oefeningen met 25 Belgische wijnmakers brengt ze in kaart hoe de sector er over 15-30 jaar zou kunnen uitzien. Het terugkerende thema? Toenemend gebruik van moderne druivenvariëteiten. Een uitgebreide levenscyclusanalyse die momenteel aan de gang is, zal de knelpunten voor het milieu identificeren en op gegevens gebaseerde alternatieven aanreiken.
Het onderzoek wordt geconfronteerd met typische uitdagingen op het gebied van financiering, hoewel Corbeels merkt dat de producenten zelf ook steeds meer interesse tonen. De wijnindustrie vereist enorme investeringen vooraf en duurzaamheid wordt vaak gezien als een extra kostenpost in plaats van een noodzakelijke basis - een kortzichtige aanpak die na verloop van tijd alleen maar duurder zal worden.
Wat dit betekent voor wijnliefhebbers
Voor consumenten biedt dit onderzoek een duidelijke boodschap: kwaliteit staat niet langer gelijk aan verouderbaarheid. Het achterhaalde idee dat goede wijnen tientallen jaren moeten rijpen, is niet van toepassing op moderne koelklimaatwijnen. Dit zijn geen wijnen om te bewaren voor je kleinkinderen, dit zijn wijnen om nu van te genieten, gemaakt met een aanzienlijk lagere impact op het milieu.
Op het Low Countries Wine Festival vorig jaar ontdekten 400 consumenten de verrassende kwaliteit van Nederlandse en Belgische wijnen, veel gemaakt van deze moderne rassen. De openheid en het enthousiasme waren opmerkelijk, vooral bij onbekende druivennamen als Bacchus en Souvignier Gris.
Om dieper in te gaan op dit fascinerende onderwerp, bekijk het volledige gesprek met Vicky Corbeels op de VinoVonk Sparks podcast, waar ze haar onderzoeksreis en visie op duurzame koelklimaatwijnbouw bespreekt:
De weg vooruit
Wijngebieden met een koel klimaat staan op een kruispunt. Ze kunnen richtlijnen blijven volgen die geschreven zijn voor mediterrane klimaten, of ze kunnen hun eigen weg uitstippelen op basis van rigoureus, regiospecifiek onderzoek. België en Nederland kiezen voor het laatste en kunnen zich positioneren als pioniers in echt duurzame wijnbouw.
De toekomst van noordelijke wijn gaat niet over het inhalen van traditionele regio's, maar over het volledig voorbijstreven ervan. Als je naar een fles grijpt die gemaakt is met moderne rassen uit een koel klimaatgebied, probeer je niet alleen iets nieuws. Je steunt een fundamentele heroverweging van wat duurzame wijn kan zijn.
