Heb je wel eens een wijnfles gepakt in een Nederlandse supermarkt, puur vanwege het nummer op een klein schapkaartje? Je bent niet de enige. Die “8,5” of “9” cijfers geven elk jaar miljoenen wijnaankopen in Nederland aan, maar de meeste mensen zouden je de naam van de man erachter niet kunnen vertellen.
Maak kennis met Harold Hamersma. Deze 70-jarige Amsterdammer heeft vier decennia lang in stilte vorm gegeven aan de manier waarop een hele natie wijn drinkt. In een recente aflevering van de VinoVonk podcast serie “Sparks,” gaat gastheer Jeroen om de tafel zitten met Hamersma voor een intiem, af en toe oneerbiedig gesprek dat zowel de opmerkelijke invloed van deze autodidactische criticus onthult als een aantal fascinerende tegenstrijdigheden in zijn aanpak.
Van zak in doos tot bijbel
Hier wordt het interessant. Hamersma's wijnreis begon niet in Franse châteaux of Italiaanse wijngaarden, maar met zakjes wijn van Albert Heijn in Amsterdam in de jaren zeventig. Opgroeiend in de volksbuurt Pijp, letterlijk “onder de rook van de Heineken brouwerij” zoals hij het zelf omschrijft, was Hamersma's eerste wijn een budgetmerk genaamd Pinar.
“Vijftig jaar geleden begon ik wijn uit dozen te drinken,” lacht hij tijdens het interview. “Nu loopt de hele wereld er achteraan.”
Wat begon als een tienerrebellie tegen de bierratjes-drinkfeestjes van zijn vader, groeide uit tot iets veel groters. Hamersma kocht zijn eerste typemachine toen hij 13 was met geld dat hij verdiende met het verzamelen van oude kranten. Hij woog 65 kilo, de typemachine woog 65 kilo en kostte 65 gulden. Die passie voor schrijven en wijn smolt uiteindelijk samen tot een carrière die miljoenen Nederlandse wijnkopers zou beïnvloeden.
Maar dit zal je misschien verbazen: Hamersma heeft nooit een formele vinologieopleiding gevolgd. Hij is volledig autodidact en heeft zijn expertise opgebouwd door 40 jaar lang onophoudelijk te proeven en te studeren. Zijn database bevat nu 50.000 tot 60.000 wijnen - Nederlands meest uitgebreide wijnreferentie, één fles per keer opgebouwd.
Het beoordelingssysteem: Slim, maar mist iets
Hamersma's methodologie is intuïtief logisch. Wijnen worden beoordeeld op basis van kleur, aroma, smaak en afdronk, en vervolgens vergeleken binnen hun respectieve prijscategorie. Een albariño van €15 wordt beoordeeld ten opzichte van andere albariño's van €15, niet ten opzichte van flessen van €30. Eerlijk is eerlijk.
Er is echter een olifant in het proeflokaal. Wanneer Hamersma wordt ondervraagd over het geven van lagere scores, is hij verfrissend bot: “Waarom zou je een wijn kopen die ik een 3 heb gegeven? Ik heb mijn handen vol aan het schrijven over heerlijke wijnen.”
Het is een eerlijk antwoord dat zowel een kracht als een beperking blootlegt. Hoewel zijn positieve benadering een bemoedigende, toegankelijke ervaring creëert voor consumenten, betekent het dat je aanbevelingen krijgt, geen waarschuwingen. Er is geen kritisch tegenwicht - je zult Hamersma niet vinden die je vertelt welke wijnen je moet vermijden. Of dat wijnkritiek is of wijnbejubeling hangt af van wat je zoekt.
Toch is zijn focus op toegankelijke wijnen een schot in de roos voor zijn publiek. Let op: slechts 3% van de Nederlandse wijnkopers koopt flessen boven de €10. Hamersma kent zijn markt.
Minder drinken, maar eindelijk beter
Het interview wordt vooral interessant als het gaat over trends. “We drinken minder wijn in Nederland, maar wel betere kwaliteit,” merkt Hamersma op, en eerlijk gezegd werd dat ook tijd.
Er vindt ook een bredere verschuiving plaats - een terugkeer naar Europese wijnen uit Duitsland, Spanje en Italië. Hamersma schrijft dit deels toe aan milieubewustzijn (kortere transportafstanden) en deels aan economisch protectionisme. De tijd dat automatisch naar wijnen uit de Nieuwe Wereld werd gegrepen is aan het afnemen.
Maar over alcoholvrije wijn? Hamersma windt er geen doekjes om. Hoewel hij technische verbeteringen erkent, vooral in mousserende en witte categorieën, geeft hij toe: “Ik sta niet te springen van vreugde met een ‘wow'.” Hij is veel enthousiaster over alternatieven zoals Sparkling Tea Company, dat niet probeert wijn te imiteren maar iets echt anders en plezierigs creëert.
Zijn persoonlijke drinkgewoonten weerspiegelen de moderne gematigdheid: drie alcoholvrije dagen per week, slechts drie glazen op drinkdagen. “We worden ouder,” legt hij nuchter uit. “Je hebt meer tijd nodig om het lichamelijk te verwerken. Ik wil ”s nachts niet zweten of slecht slapen."
Bekijk het volledige interview
Het complete gesprek biedt nog veel meer - van Hamersma's briljante wijndeelsysteem in een flatgebouw (hij sms't buren wanneer er geopende flessen beschikbaar zijn) tot zijn herinneringen aan Hubrecht Duijker, de schrijver die zijn wijnobsessie voor het eerst inspireerde. Je hoort ook hoe hij denkt over het vreselijke ontwerp van de bocksbeutel fles (“past niet in wijnrekken, stort naar beneden en breekt alles eronder”) en waarom hij soms wijnen terugbrengt naar supermarkten met briefjes waarop staat “controleer je hele partij”.”
Het Hamersma-effect
Je kunt je afvragen of het publiceren van alleen positieve beoordelingen het doel van wijnkritiek dient - dat doe ik zeker. Maar Hamersma's impact op de Nederlandse wijncultuur staat buiten kijf. Zijn missie was nooit om indruk te maken op sommeliers of om vakbladen te bedienen. Het was om gewone mensen van betere wijn te laten genieten zonder intimidatie of pretentie.
In het bereiken van dat doel is hij opmerkelijk geslaagd. Of zijn aanpak de toekomst van de wijnkritiek vertegenwoordigt of een uniek Nederlands fenomeen is een open vraag. Hoe dan ook, die nummers in de schappen van de supermarkt zullen niet snel verdwijnen.
Bekijk het volledige VinoVonk interview voor Hamersma's ongefilterde meningen, charmante verhalen en inzichten in vier decennia Nederlandse wijnevolutie. Je zult begrijpen waarom, zelfs als je zijn naam niet kent, je zijn advies waarschijnlijk al jaren volgt.
