Op een terras in Porto krijg je je Port Tonic met een rietje erin, en er is altijd iemand die het er theatraal uittrekt. Van een rietje word je sneller dronken, zegt diegene. Word je sneller dronken van een rietje? Nee. Niet van het rietje zelf. Wel van drie dingen die in dat glas toevallig allemaal tegelijk zitten: koolzuur, het type tonic en de snelheid waarmee je drinkt.
Hieronder pel ik dat af. Wat er aan bewijs is, wat dat bewijs waard is, en waarom uitgerekend de Port Tonic zo’n goed voorbeeld is.
Waar de mythe vandaan komt
Het populaire verhaal gaat zo: een rietje maakt onderdruk in je mond, je krijgt minder zuurstof binnen, en dronkenschap komt deels door zuurstofgebrek. Die redenering is te volgen tot aan de tweede komma, want daarna klopt er niets meer van. VinePair traceerde de claim terug naar een studentenblogpost uit 2011, niet naar een onderzoek.
Alcohol komt in je bloed via je maagwand en vooral via je dunne darm, waar het oppervlak vele malen groter is. Hoe snel dat gaat wordt in de eerste plaats bepaald door de maaglediging. Wat er in je mond gebeurt, met of zonder rietje, verandert die route niet.
Het enige onderzoek dat er wel is
Er bestaat precies één experiment dat het echt getest heeft. Verhoff en collega’s lieten in 2017 elf jonge volwassenen twee keer hetzelfde drankje drinken, een week uit elkaar, één keer normaal en één keer door een rietje, met bloedafnames tot twee uur na afloop.
De uitkomst: bij de zes proefpersonen die sterke drank dronken lag het bloedalcoholgehalte met rietje duidelijk hoger, direct na het drinken en na 15 en 30 minuten. Bij bier en rode wijn was er geen noemenswaardig verschil.
Kanttekening, en die is fors. Elf mensen, verdeeld over zeven verschillende dranken, dus per drankcategorie praat je over één of twee proefpersonen. De auteurs meten bovendien alleen een effect bij hoge alcoholpercentages, waar het rietje vooral het slokritme verandert. Dit is een aanwijzing, geen bewijs, en zeker geen vrijbrief om te zeggen dat rietjes je dronken maken.
Koolzuur doet wel iets
Hier wordt het interessanter. Ridout en collega’s gaven twaalf proefpersonen dezelfde hoeveelheid alcohol, één keer als champagne en één keer als champagne waar het koolzuur uit was gehaald. De bruisende versie leverde significant hogere bloedalcoholwaarden op en langere reactietijden op een aandachtstaak.
Roberts en Robinson deden in 2007 hetzelfde met wodka. Met bruisend water als mixer lag de opnamesnelheid gemiddeld op 4,39 mg/100 ml per minuut, tegen 1,08 met stil water. Het mechanisme is waarschijnlijk versnelde maaglediging: het koolzuur duwt de alcohol sneller door naar de dunne darm.
Ook hier hoort een rem op. Bij 7 van de 21 proefpersonen ging het niet sneller of zelfs langzamer. Het gaat om een verschil in tempo, niet om meer alcohol, en om labcondities met een lege maag. Op een terras met olijven erbij ziet het er anders uit.
Light tonic slaat harder aan dan gewone tonic
De contra-intuïtieve vondst. Marczinski liet zestien sociale drinkers dezelfde hoeveelheid wodka drinken, één keer met gewone frisdrank en één keer met de light-variant. De piek in uitademingsalcohol lag bij de light-versie op 0,091 g/210 l tegen 0,077 g/210 l bij de gesuikerde versie, ruwweg 18 procent hoger.
Suiker vertraagt de maaglediging, en zonder suiker valt die rem weg. De proefpersonen merkten zelf het verschil niet, en dat is het onprettige deel: je voelt je even nuchter terwijl je het niet bent.
Temperatuur en de rest
Koud drinkt makkelijker weg, en dat is precies waar het effect ophoudt. De temperatuur van je glas doet aan de opname zelf verwaarloosbaar weinig. Hetzelfde geldt voor je glasvorm, je rietje, en het al dan niet roeren.
Waarom uitgerekend de Port Tonic
Neem een standaard Port Tonic: een flinke scheut witte port, aangevuld met tonic, ijs, een schijf sinaasappel. Daar zitten alle drie de echte factoren in één glas.
Er zit koolzuur in. Er is een reële kans dat de tonic light is, want zo staat hij in de meeste bars. En hij drinkt weg als limonade, want de bitterheid van de tonic dekt de zoetheid van de port af. Dat laatste is het punt dat er echt toe doet. Twee Port Tonics tikken al snel een halve fles port weg, en dat proef je er niet aan.
Het rietje is dan hooguit de aanjager van het tempo, en dat kun je ook zonder rietje zelf regelen.
Wat je hiermee doet
Niet: dit gebruiken als truc om sneller dronken te worden. Wel: weten dat een bruisende long drink met light tonic sneller aankomt dan hetzelfde glas port puur, en dat je daar je tempo op aanpast.
Wil je de Port Tonic zonder die versnelling, dan werkt een alcoholvrije aperitief op tonic ook prima. Dan is het koolzuur alleen nog maar bubbel.
Veelgestelde vragen
Word je sneller dronken als je met een rietje drinkt?
Nee, niet door het rietje zelf. Er is één klein Duits onderzoek dat bij sterke drank een hogere bloedalcoholpiek vond via een rietje, waarschijnlijk doordat mensen dan sneller slokken. Bij bier en wijn werd geen verschil gevonden.
Word je sneller dronken van bubbels?
Ja, in bescheiden mate. Koolzuur versnelt de maaglediging, waardoor alcohol sneller in het bloed komt. Dat is gemeten bij champagne en bij wodka met bruisend water.
Is light tonic beter of slechter dan gewone tonic?
Voor je bloedalcohol slechter. Zonder suiker gaat de maag sneller leeg en ligt de alcoholpiek ongeveer 18 procent hoger dan met een gesuikerde mixer.
Helpt het om je glas minder koud te drinken?
Nauwelijks. Temperatuur heeft een verwaarloosbaar effect op de opname. Je drinktempo is de factor die telt.
Wat we wel en niet konden verifiëren
| Claim | Status | Bron |
|---|---|---|
| Rietje geeft hogere piek bij sterke drank, niet bij bier of wijn | Bevestigd, maar zeer klein onderzoek (n=11) | Verhoff et al. 2017 |
| Onderdruk of zuurstofgebrek verklaart het rietje-effect | Onjuist | Fysiologie van alcoholopname |
| Koolzuur in champagne verhoogt bloedalcohol | Bevestigd (n=12), abstract geeft geen exacte piekwaarden | Ridout et al. 2003 |
| Bruisende mixer versnelt opname naar 4,39 tegen 1,08 mg/100 ml/min | Bevestigd (n=21), bij 7 van 21 geen effect | Roberts en Robinson 2007 |
| Light mixer geeft circa 18 procent hogere piek | Bevestigd (n=16), 0,091 tegen 0,077 g/210 l | Marczinski 2013 |
| Rietje verhoogt opname met 40 tot 50 procent | Niet te herleiden naar een primaire bron, daarom weggelaten | geen |
| MythBusters heeft de rietje-mythe getest | Niet bevestigd in de afleveringlijsten | geen |
Bronnen
- Verhoff MA et al.: “Ein Beitrag zum Strohhalmtrinken alkoholischer Getränke. Messbare Effekte nur bei Spirituosen”, Blutalkohol 54(2), 2017, p. 61 tot 69. Recordbeschrijving via TRID
- Ridout F, Gould T, Nunes C, Hindmarch I: “The effects of carbon dioxide in champagne on psychometric performance and blood-alcohol concentration”, Alcohol and Alcoholism, 2003. PubMed
- Roberts C, Robinson SP: “Alcohol concentration and carbonation of drinks: the effect on blood alcohol levels”, Journal of Forensic and Legal Medicine, 2007. PubMed
- Marczinski CA et al.: “Artificial sweeteners versus regular mixers increase breath alcohol concentrations in male and female social drinkers”, Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 2013. PubMed
- NIAAA: Alcohol Metabolism
- Cederbaum AI: Alcohol Metabolism, Clinics in Liver Disease, over maaglediging als bepalende factor
- VinePair: Will Drinking Through A Straw Get You More Drunk?