Wat gebeurt er als een Barolo-producent van de vierde generatie besluit dat alles anders moet? Voor Enrico Rivetto bestond het antwoord uit het planten van meer dan 1000 bomen, het creëren van 5 kilometer aan biologische corridors, het houden van bijen en ezels en het maken van wijnen die zo onconventioneel waren dat de DOC-commissie ze twee keer afwees.
Onlangs zat ik samen met Enrico voor een Sparks by VinoVonk aflevering om twee van zijn meest radicale wijnen te proeven: een Lange Nascetta 2021 (een bijna uitgestorven inheemse witte druif) en zijn controversiële Nebbiolo dall'Anfora 2022. Wat begon als een wijnproeverij veranderde in een diepgaand gesprek over landbouw, biodiversiteit en wat het betekent om je hart boven winst te stellen.
Dank aan Enrico voor het sturen van deze wijnen en het delen van zijn ongelooflijke verhaal!
Van traditionele wijnmaker tot “trainer van landbouworganismen”.”
“Ik kan niet alleen als wijnproducent worden beschouwd,” vertelt Enrico. “Net als een trainer van landbouworganismen kan ik mezelf op deze manier definiëren.”
Dat is geen marketingtaal - het is een accurate beschrijving van wat hij de afgelopen 17 jaar heeft opgebouwd op zijn Vigna Lirano landgoed in het hart van Barolo, tussen de dorpen Serralunga d'Alba en Sinio.
De Rivetto familie maakt al wijn sinds 1902 en Enrico vertegenwoordigt de vierde generatie. Maar toen hij 30 werd, veranderde er iets. “Ik begon met een andere aanpak in de wijngaard en natuurlijk ook in de kelder en natuurlijk ook in mijn leven,” legt hij uit. “We besloten om één complex ecosysteem te creëren.”
Waarom biodiversiteit belangrijk is in het monocultuurlandschap van Barolo
De Lange Heuvels zijn prachtig: wijngaarden zover je kunt kijken. Maar die visuele schoonheid verbergt een agrarische realiteit: extreme monocultuur. “Je ziet overal wijngaarden. Maar zo is het nog nooit geweest,” zegt Enrico. “Vroeger was er veel meer differentiatie tussen de culturen.”
Zijn biodiversiteitsproject is duizelingwekkend in omvang:
- 1.000+ bomen geplant in de afgelopen 12 jaar (grote bomen, geen jonge boompjes)
- 5 kilometer biologische corridors met rozemarijn, salie, lavendel, gemengde struiken en fruitbomen
- 7 hectare bos rondom de wijnmakerij als beschermende bufferzone
- Zes bijenvolken voor bestuiving en honingproductie
- Velden voor oude granen: tarwe- en maïsvariëteiten
- Composteerruimte voor natuurlijke bodemverbeteraars
- Ezels als onderdeel van het geïntegreerde landbouwsysteem
En hier is het cruciale detail: 85% van zijn wijnmakerij ligt op dezelfde plek, allemaal op de heuvel op 400 meter boven zeeniveau. Deze concentratie maakt een echt ecosysteembeheer mogelijk.
“Alles ligt op mijn heuvel,” zegt Enrico. “En dat is een groot voordeel.”
De Lange Nascetta: Een inheemse witte gered van uitsterven
Onze eerste wijn is de Lange Nascetta 2021, een druivensoort die na de Tweede Wereldoorlog volledig uit de Lange heuvels verdween. Vandaag de dag maken slechts 45 producenten deze druif en Enrico is de enige met noordelijk gelegen Nascetta wijngaarden.
“We brengen de Nascetta na drie jaar uit,” vertelt hij. “We beschouwen de Nascetta bijna als een Barolo.”
Dat is geen overdrijving. Franse oenologen die de wijnen van Piemonte bestudeerden in de 18e eeuw vergeleken Nascetta met Duitse Riesling voor zijn rijpingspotentieel. Maar toen Enrico er in 2007 mee begon te werken, was er bijna geen informatie beschikbaar. “We hebben de aanpak minstens drie keer veranderd omdat we niets wisten over deze druivensoort.”
De Vinificatie: Deels rood, deels wit
Hier wordt het interessant. De huidige vinificatie van Nascetta is gesplitst:
- 30% gevinifieerd in rood: Een maand maceratie op de schil en gisting in betonnen of terracotta amforen
- 70% maceratie met koude schil: Drie dagen voor fermentatie met natuurlijke gisten
Wanneer beide delen klaar zijn met gisten, worden ze gemengd en rijpen ze negen maanden in grote eiken vaten. De wijn rust nog twee jaar in de fles voordat hij wordt vrijgegeven.
Het resultaat? Een witte wijn met een serieuze structuur en rijpingspotentieel, die zowel frisheid als diepte uitstraalt.
Nebbiolo dall'Anfora: Zeven maanden Maceratie en Zero DOC Goedkeuring
Onze tweede wijn is waar Enrico's filosofie echt schittert, of beter gezegd, waar het frontaal botst met de traditionele wijnvoorschriften.
De Nebbiolo dall'Anfora 2022 ligt zeven maanden te macereren op de schil in terracotta amfora. Voor de context: de meeste rode wijnen macereren dagen of weken, geen maanden. “Na de eerste drie maanden was de tannine-extractie erg agressief,” herinnert Enrico zich. “Maar na drie, vier maanden beginnen deze tannines een keten te vormen, verfijnder, gematigder.”
Wat hem fascineert aan amfora is zuiverheid: “De amfoor houdt en bewaart de wijn zoals hij is omdat het een huid is. De huid is de wijn.” Geen invloed van eikenhout. Geen staal. Geen beton. Alleen Nebbiolo en terracotta, die samen zeven maanden ademen.
Het DOC-afwijzingsverhaal
Deze wijn werd twee keer afgewezen door de appellationcommissie, niet vanwege gebreken, maar gewoon omdat hij te verschillend was.
“Ik was daar een beetje boos over. Dus niet boos, maar teleurgesteld,” geeft Enrico toe. “Er is geen gebrek. Dit is waarschijnlijk de echte Nebbiolo. Er is geen invloed van wat dan ook. En je wijst het af bij de commissie.”
Zijn antwoord? Een vorm van protest. Op het etiket staat een kunstwerk dat zijn dochter schilderde toen ze zes jaar oud was (ze is nu 16). Het is mooi, persoonlijk en volledig in strijd met de conventies van wijnetiketten.
“Dat was een vorm van protest. Ik weet nog dat mijn dochter mijn logo tekende.”
Mijn proefervaring
Lange Nascetta 2021
De Nascetta presenteert een fascinerende tegenstelling: fris en toch gestructureerd, delicaat en toch krachtig. In de mond voel je de dubbele vinificatie - er is een helderheid van witte wijn gecombineerd met een subtiele tannische grip van de 30% rode vinificatie - met complexe lagen die zich blijven ontvouwen.
Het is een wijn die vraagt om eten, die geduld beloont, die volledig herdenkt wat witte wijn uit Piemonte kan zijn.
Nebbiolo dall'Anfora 2022
Toen Enrico me zeven maanden maceratie vertelde, zette ik me schrap voor een tanninerijk monster. Maar hier is de openbaring: “Je voelt de tannines, maar op een hele mooie manier. Hij is nog steeds erg fris, erg fruitig en heeft veel rondheid.”
Hij heeft helemaal gelijk. De tannines zijn aanwezig - je kunt zeven maanden huidcontact niet verbergen - maar ze zijn fluweelzacht, geïntegreerd, geraffineerd. De wijn heeft een opmerkelijke frisheid voor zo'n extractie. Verschillende lagen van smaak en aroma's, veel kruiden en specerijen, en ja, serieus voedsel-paarpotentieel.
Dit is pure Nebbiolo-geen eikenhout om het te verzachten of vorm te geven, alleen de druif die zichzelf uitdrukt door middel van terracotta en tijd.
“Zet je hart op de eerste plaats, wij vinden wel een manier voor het geld”.”
Misschien wel het krachtigste moment in ons gesprek kwam toen we zijn filosofie over wie er op het landgoed werkt bespraken.
“De mensen die hier komen, moeten een hart hebben. Ze moeten hun hart tonen. Daarna zullen we een manier vinden om de fondsen veilig te stellen. Het is niet andersom.”
Dit is geen naïef idealisme, maar 17 jaar praktijkervaring. “Je moet je talent, je passie en je ziel erin leggen. En daarna vinden we een manier.”
Het kwantumeffect van kleine acties
Tegen het einde van ons gesprek vertelde Enrico iets diepzinnigs over verandering:
“Als ik iets doe, al is het op een kleine plek, al is het op kleine schaal, de energie die het ontwikkelt - iemand in een ander deel van de wereld kan het ontvangen en hetzelfde doen. Of misschien doe ik dit omdat iemand anders mij al in een klein detail inspireert, en de dingen veranderen.”
Zijn boodschap is duidelijk: wacht niet tot iemand anders problemen oplost. Begin waar je bent, met wat je hebt, en creëer verandering.
“We hoeven niet te verwachten dat iemand iets voor ons doet. Je moet het zelf doen.”
Conclusie: Wanneer wijn groter wordt dan wijn
Terwijl ik tegenover Enrico zat (virtueel) en deze twee opmerkelijke wijnen proefde, werd ik eraan herinnerd waarom ik zo van wijn hou. Het gaat nooit alleen om wat er in het glas zit.
Deze wijnen vertellen het verhaal van een man die naar de 122 jaar oude wijnmakerij van zijn familie keek en zich afvroeg: “Wat als we alles anders zouden doen?” Ze staan voor herstelde biodiversiteit, onderbroken monocultuur, geredde inheemse druiven en bevraagde tradities.
De Nascetta brengt een bijna verloren stukje erfgoed van Piemonte terug. De amfora Nebbiolo daagt uit hoe Barolo “zou moeten” smaken - en wordt afgewezen om zijn eerlijkheid.
Beide wijnen zijn verkrijgbaar in Nederland (links in show notes). Als je in Piemonte bent, heet Enrico bezoekers welkom bij Vigna Lirano om het ecosysteem met eigen ogen te zien.
Luister naar de volledige aflevering van Sparks by VinoVonk voor het volledige gesprek, inclusief meer details over zijn toekomstdromen: het creëren van een netwerk van gelijkgestemde producenten die kennis, producten en passie uitwisselen.
Zoals Enrico zegt, als de muziek je raakt, ga je dansen - misschien niet op dezelfde manier als iedereen, maar op je eigen manier.
Saluut!
